Vele decennia lang is er in de trainingswereld van honden getraind op basis van het toedienen van straf. De hond moest het maar goed doen uit respect voor de baas. Als er iets gebeurde wat 'niet mocht', bijvoorbeeld voorlopen op de baas, werd er straf gegeven. Het werd gezien als het niet respecteren van de autoriteit van de baas, het tonen van een eigen wil. Daarvoor alleen al was straf gerechtvaardigd. Bij enkele typen hondentraining in Nederland en in het buitenland is een dergelijk trainingsmilieu en gedachtegoed nog heel normaal. Toch levert het slechts gedrukte honden op die keer op keer slechts gehoorzamen omdat ze de ellende van de straf van de baas willen voorkomen.

Voer werd gebruikt, omdat het een primaire bekrachtiger is, waar veel honden goed voor willen presteren. Voer was het ultieme trainingsmiddel om honden te motiveren. Maar de ontwikkelingen staan niet stil. Wat waren we verrast toen een aantal jaren geleden de Engelse gedragstherapeut John Fisher trainers en gedragstherapeuten in Nederland bekend maakte met de nieuwste trainingstechnieken en in een nieuwe manier van denken over honden. Het bleek dat er een trainingstechniek ontwikkeld was, waarbij de hond voor een eenvoudig geluidje een nog veel grotere motivatie aan de dag zou leggen dan voor voer. Het heeft daarna een aantal jaren geduurd voor het fenomeen clickertraining tot het grote publiek doordrong.

We kunnen van de clicker echter een secundaire bekrachtiger maken door het geluidje te koppelen aan de ervaring van een primaire bekrachtiger, voer. Daardoor gaat het geluid van de clicker wél een betekenis voor de hond krijgen. Hij weet dan, dat als hij het geluidje hoort, er heel snel een voertje te verwachten is. Het aanleren van de clicker gaat werkelijk heel eenvoudig. U begint met uw hond bij u te roepen. U clickt en geeft de hond een voertje, en daarna clickt u nogmaals en geeft weer een voertje. Dat herhaalt u enkele keren. Meer dan tienmaal is niet nodig. Als dat klaar is weet de hond al dat het klikgeluid een voertje tot gevolg zal hebben. Thats all! Het geluid van de clicker is dan een secundaire bekrachtiger geworden.

U kunt de werking van deze clicker als secundaire bekrachtiger eenvoudig testen door een keer te clickeren als de hond net ergens anders mee bezig is. Als hij stopt en naar u toe komt om een voertje te halen, weet u zeker dat de clicker werkt.

Met clickeren leert hij zelf denken!
Tot zover het aanleren van de clicker. Er is nog niets nieuws onder de zon. Het feit immers dat, wanneer ik mijn hand in mijn jaszak stop, de hond een voertje komt halen, geeft ook aan dat mijn 'hand in jaszak' een secundaire bekrachtiger geworden is. De hond reageert er immers ook steeds beter op! Zo zijn er vele secundaire bekrachtigers waar we zelfs geen weet van hebben. Als u de autosleutels pakt weet de hond dat het tijd is voor de les. De lijn is de voorbode van de wandeling. Allemaal zijn het secundaire bekrachtigers, net als de clicker nu geworden is.

Aanleren van een gedragje.

Stel dat u uw hond wilt leren u een poot te geven. De doe-opdracht die u daarvoor gaat gebruiken is bijvoorbeeld 'high five!'. Met de clicker is dat heel eenvoudig. Allereerst gaat u er voor zorgen dat het gedragje 'poot optillen' wordt aangeleerd. Enige voorbereiding is gewenst; handig is het als u een heuptasje heeft met daarin vele kleine brokjes. De clicker heeft u natuurlijk ook en verder de hond. Door deze voorbereiding is de hond wakker geschud. Hij weet wel dat er misschien iets te halen valt en gaat afwachtend bij u zitten. Om er voor te zorgen dat de hond een begin maakt met de poot optillen, houdt u in een hand een brokje boven zijn hoofd.

U helpt de hond zo een heel klein beetje. Daar kijkt hij naar. Wellicht springt hij er naar omhoog, misschien blaft hij wel. U reageert echter helemaal niet. U hoeft de hond niet eens aan te kijken. Dan opeens tilt hij even een poot los van de grond. Dáár heeft u op zitten wachten en clickt precies op het moment dat de poot opgetild is. Meteen daarna geeft u rustig een voertje. U hoeft zich daar niet mee te haasten; het heeft in tegenstelling, tot andere vormen van trainen, alle tijd. Daarna wacht u weer af op de volgende keer dat hij de poot optilt. Weer clickt u, gevolgd door een voertje. U hoeft er overigens niet speciaal voor te gaan trainen. U kunt ook gewoon vanuit uw stoel clickeren als de hond de poot optilt. Daarna komt de hond een brokje halen of u brengt hem er een. Al heel snel zult u zien dat de hond steeds vaker de poot optilt! Het gedragje 'poot optillen' werd immers steeds beloond, en volgens het leerproces van positieve bekrachtiging neemt het gedrag dan toe. Het klopt precies!

Na elke click komt er een beloning. Ook als u net iets ongewenst clickt, of u bent net iets te vroeg of te laat. Het maakt niet uit, mits u dit niet herhaalde malen achtereen fout doet. Altijd moet er in deze aanleerfase een beloning komen. Zou u iets geclickt hebben wat u niet wilt aanleren, dan clickt u vervolgens voor dat gedragje niet meer. Dat is geen enkel probleem.

De kick van de click, oftewel: "hij kan de wereld betoveren!"
Als u zover bent als hierboven beschreven, dan komt er een verrassing. U zult merken dat de hond gewoon door de dag heen óók steeds meer zijn poot optilt als u in de buurt bent! Blijkbaar is hij iets aan het proberen. Wat dan wel, zult u denken? Hij probeert, of hij zelf door optillen van de poot, de click kan veroorzaken!

Ik vind dit altijd het geweldigste moment in de clickertraining. Het getuigt ervan, dat de hond zelf aan het nadenken is en plant om een poot op te tillen, waardoor hij een click probeert te krijgen. Hij is u aan het africhten! Zo ontstaat bij de hond iets, wat ik probeergedrag noem. Zo zult u zien dat de hond probeert om de poot slechts een beetje op te tillen om te proberen of dat eveneens een click tot gevolg heeft. Natuurlijk niet. U beloont alleen de beste poging tot dan toe. Dus als de hond een probeergedragje laat zien van mindere kwaliteit, dan clickt u niet. Pas als hij de poot weer goed optilt clickt u weer. Zo leert de hond precies welke kwaliteit van het gedragje wel en welke geen click oplevert.

Doordat de hond nu zelf aan het denken en dus aan het uitproberen is, zal blijken, dat hij het steeds minder om het voertje doet, maar steeds meer om het krijgen van de click. Deze markeert namelijk het feit, dat hij goed gepland heeft en zijn trainer kan africhten. Nu is de click de grootste kick en niet langer het voertje. Doordat hij zelf moet bedenken wat hij het beste kan doen om een click te krijgen, raakt hij tijdens trainingssessies buitengewoon geconcentreerd. Echter daardoor raakt de hond, zeker als u pas met clickertraining bezig bent, snel vermoeid. Trainingssessies van een vijftal minuten is reeds voldoende.
Later kunt u sessies van wel een uur maken.

Juist het feit dat de hond leert denken en plannen om zijn trainer af te richten, en het feit dat hij het meer en meer om de kick van de click doet, maakt de clickertraining zo speciaal. Met geen andere trainingstechniek krijgt u dit voor elkaar.

Shaping, het geleidelijk verbeteren van het gedragje.

In de vorige paragraaf heeft u geleerd hoe clickertraining werkt en hoe we de hond zover krijgen, dat hij zelf gaat proberen om de click te krijgen door het juiste gedrag te vertonen. Maar als we nu eens een moeilijker gedrag willen aanleren als bijvoorbeeld 'high five", het in uw hand leggen van zijn poot?

Dat doet hij waarschijnlijk niet in één keer goed. Een beetje poot optillen lukt nog wel, maar hoe moet het
dan verder? Hoe moet u de hond duidelijk maken dat u wilt dat hij de poot hoger optilt dan wat hij tot dan
toe deed?

Heel eenvoudig, door niet meer te clickeren voor het 'poot-optilniveau' van dat moment. Als de hond de poot optilt doet u niets. Daardoor raakt de hond wat in de war, hij weet immers zeker dat het tot een click moet leiden! Dat heeft hij keer op keer voor elkaar gekregen! Toch komt er geen click.

Frustratie en stress zijn het gevolg. Hij weet niet wat hij er mee aan moet. Doordat hij gefrustreerd en gestresst raakt, wordt hij echter wat fanatieker. Hij gaat harder proberen! Nog eens tilt hij de poot op…, weer geen click. Weer probeert hij en weer en opeens tilt hij door de frustratie de poot iets hoger op dan
alle pogingen van voorheen. Het kan ook zijn dat hij u de poot langer in de lucht houdt, of twee maal achter elkaar de poot optilt. Het is dan geheel aan u welk gedragje u wilt clicken om dichter bij het gewenste eindresultaat te komen.

Door het niet geven van een verwachtte beloning -in dit geval de click, gevolgd door een voertje- dient u negatieve straf toe. Het gevolg daarvan is, dat er in eerste instantie frustratie ontstaat. Hij weet immers zeker dat hij (tot dan toe) een click kan veroorzaken. Zou u in deze (frustratie)fase ook dan geen clicks meer geven, dan zal het gedrag vervagen. Het dooft uit als gevolg van negatieve straf. U kunt de, door het onthouden van de click, ontstane frustratie zien als de voorfase van uitdoving van het gedrag. Zover laat u het echter niet komen. Eerst neemt het gedrag door de frustratie toe, hij doet het beter, hoger, netter, langer, meerdere keren enz. Van deze probeergedragingen maakt u gebruik om de betere versie weer te clicken. Daardoor leert de hond de oefening met een hogere kwaliteit uit te voeren. Zo voorkomt u dat de definitieve fase van de negatieve straf -uitdoving van het gedragje- bereikt wordt.

Omdat de hond al snel leert dat hij, ondanks de lichte frustratie en stress, toch weer succesvol kan zijn, blijft clickertraining voor de hond een geweldige kick. De frustratie en stress moet u niet als negatief zien; het is slechts in matige vorm aanwezig. Als u echter de verwachtingen, als volgende te bereiken stap bij het shapen, te hoog legt, zal de frustratie te groot worden en de hond niet meer willen werken. Hij stopt en 'slaat dood'. U heeft te veel gewild in een té grote stap. Stop dan met de training en begin de volgende keer te clickeren op een lager niveau dan u al was. Zo krijgt de hond weer zelfvertrouwen dat het lukt. En al snel daarna kunt u weer een stapje verder gaan en de lat ietsje hoger leggen.

Een doe-opdracht vastkoppelen en voer afbouwen.
Zoals in de voorgaande paragraaf beschreven is, kunt u het gewenste gedragje van de hond geleidelijk verder laten ontwikkelen in de richting die u wenst. Dat zal niet altijd even gemakkelijk gaan, u zult zelf ook in de war raken. Niet meer weten hoe u verder moet. Heel handig is het als u op papier bijhoudt wat u keer op keer gedaan heeft en wat van elke trainingssessie het doel was. Zo 'plant' u de vooruitgang een beetje en blijft u zicht houden op waarmee u bezig bent.

Als het gedragje is zoals u het hebben wilt, kunt u er een doe-opdracht aan koppelen. U wilt immers het gedrag laten gebeuren als u met een doe-opdracht het verzoek daartoe geeft. Tot nu toe heeft u echter niet tegen de hond gesproken tijdens het clickeren. Als u dus een doe-opdracht aan het gedrag wilt gaan koppelen (associatieleren) spreekt u dit eerst zachtjes uit, zodat de hond went aan het feit, dat er opeens gesproken wordt. Daardoor wordt voorkomen dat de hond wat van slag raakt. Anderzijds zal het vaak zo zijn, dat de concentratie van de hond tijdens de clickersessies zo groot is, dat hij geen last heeft van het uitspreken van de doe-opdracht.
Voorkomen is echter beter dan genezen, dus laten we voorzichtig beginnen.

Als de hond het gedragje vertoont, spreekt u de doe-opdracht uit en vervolgens clickt en beloont u. Door dit te herhalen leert de hond al snel dat de doe-opdracht en het gedragje bij elkaar horen. Nu zit u met de situatie dat de hond zowel gevraagd als ongevraagd het gedragje laat zien. U clickt vanaf nu echter alleen nog maar als hij het gedragje laat zien als u de doe-opdracht geeft! Alle andere keren dat hij het gedragje doet klikt u niet en reageert verder nergens op. U mag niet gaan straffen omdat hij het gedragje ongevraagd doet. De straf (negatieve straf!) komt vanzelf door het wegblijven van de verwachtte click! Eerst zal hij fanatieker gaan proberen om zonder doe-opdracht de click te kunnen krijgen. Als dat niet meer blijkt te lukken zal hij het gedragje steeds minder vaak gaan vertonen maar als u de doe-opdracht geeft en het gedragje komt te voorschijn clickt u natuurlijk wel! Zo leert de hond differentiëren tussen het gedragje zonder doe-opdracht (niet be-clickt, dus niet langer vertonen) en het gedragje, gevolgd op een doe-opdracht (wel be-clickt en dus beloont). Na enige tijd heeft de hond begrepen dat de doe-opdracht en het gedragje hetzelfde zijn en bij elkaar horen. Dan kunt u het gedragje oproepen door de doe-opdracht te geven.

Afbouwen van het gebruik van de brok.
In dit stadium bent u bijna aan het einde van het leerproces. Het gedragje zit er helemaal in, de doe-opdracht is er aan gekoppeld en de hond doet het gedragje op verzoek. Als u nu echter na elke click zou blijven belonen met een brokje, zal het gedragje na verloop van tijd van steeds mindere kwaliteit worden. Dat komt omdat er geen enkel verrassingselement meer aanwezig is. Om dat te voorkomen moet u onregelmatig gaan belonen. Allereerst begint u met om de paar keer een keer niet te belonen. U geeft een doe-opdracht, het gedragje komt te voorschijn, u clickt. Dan beloont u enkele keren wel, de volgende keer niet. Hierdoor went de hond er aan dat niet meer elke keer een beloning komt. Maar hij weet dat waarschijnlijk de volgende keer er wel een te verwachten is. Dat geeft hem vertrouwen door te gaan met het vertonen van het gedragje, ook al is er even geen beloning na de click.

Als blijkt dat de hond dat begrepen heeft, gaat u al gelijk over op onregelmatig belonen. U beloont nu alleen de betere uitvoering van het gedragje, de mindere niet meer. Daardoor gaat hij steeds beter proberen te presteren, hij weet immers zeker dat er een brok te verdienen is. Deze onregelmatige beloning is de beste beloningsstructuur die er is om eenmaal geleerd gedrag te behouden.

Freeshaping, oftewel: 'je kunt het zo gek niet bedenken'.
In de voorgaande paragrafen ben ik er van uitgegaan, dat u van te voren plande welk gedragje u wilde gaan aanleren. Dat kan echter ook een probleem opleveren. Stel dat u een gedragje wilt aanleren, maar de hond maakt er geen begin mee, of doet het maar één keer en daarna niet meer. Hij krijgt dan één click en daarna geen een meer. Dit komt omdat u maar aan het wáchten bent op dat ene gedragje. Zo kan het gebeuren dat de hond zijn vertrouwen in het geheel kwijtraakt, want er komen geen clicks meer. Daarnaast wordt u gefrustreerd omdat hij het maar niet wil doen… Zo wordt clickertraining geen leuk spelletje.

Een andere manier van aanpak noemen we freeshaping. Hierbij plant u bewust niets, om onder andere te voorkomen dat u zichzelf klem zet. U neemt de clicker en voertjes en laat het de hond zien. Hij weet dan dat er gewerkt gaat worden en dat er clicks en voertjes te verdienen zijn. U wacht achtereenvolgens gewoon af. Bij alle beweginkjes die de hond maakt of gedragjes, die hij vertoont, clickt u en geeft vervolgens een voertje. Een wiebel met een oor, geeuwen, bek aflikken, poot optillen, twee poten optillen. Gaan zitten of gaan liggen, achteruit stappen, knipperen met de ogen, spelhouding van de hond. U kunt werkelijk alles clickeren wat u ziet. Daardoor leert de hond al snel, dat hij heel gemakkelijk een click kan verdienen door iets te doen. Dat geeft hem een enorme toename van zelfvertrouwen. Natuurlijk komen vele gedraginkjes vaker voor. Die clickt u dan ook natuurlijk weer. Zo leert u de hond vele gedraginkjes gelijktijdig aan. Pas later pikt u er een uit die goed genoeg is om er een doe-opdracht aan te koppelen. Deze techniek is vooral geschikt om honden, die reeds op de gewone manier geleerd hebben te trainen, te leren werken met de clicker. Deze honden zijn gewend om pas iets te doen als de baas daartoe een doe-opdracht geeft. Daarmee hebben ze niet geleerd zelf een gedragje te bedenken waardoor ze zichzelf kunnen belonen met een click. Ze zijn sterk geneigd niets te doen en maar af te wachten. Er zijn dan bijna geen probeergedraginkjes waarmee u een start kunt maken. Als u dan van tevoren een aan te leren gedrag plant, stap u eigenlijk in die valkuil. U krijgt zo waarschijnlijk heel weinig kans het gewenste gedrag te clicken. Freeshaping is zeker voor deze honden de beste start om met clickertraining kennis te maken. Een hond doet altijd wel wat waarvoor u kunt clickeren. Wat u clickt hoeft niets zinnigs te zijn, de hond leert steeds beter dat het vertonen van probeergedraginkjes succesvol is en daarmee brengt u hem in een nieuwe gedachtewereld van zelf kunnen denken en niet meer per definitie af te wachten totdat de baas zegt wat hij wil zien.





                                                                                      << INDEX-PAGINA >>
 
                                                                                                               © v h Labber Kampje Cavaliers