Dit lijkt te maken te hebben met het feit dat de hondenpopulatie gemiddeld ouder wordt enerzijds, en anderzijds vanwege het feit dat in bepaalde rashondenpopulaties er een (deels) genetische basis lijkt te zijn voor sommige vormen van kanker.

Daarnaast zijn de diagnostische mogelijkheden groter geworden.
Wat is kanker? Simpelweg kun je spreken van een ongeremde en verwoestende celgroei in bepaalde weefsels of organen. Dit kan op vele manieren veroorzaakt worden. Het kan zich ook voordoen op veel verschillende wijzen. Het kan langzaam of snel uitbreiden. Het kan het gehele lichaam beïnvloeden of slechts plaatselijk voor overlast zorgen. Het komt voor op alle leeftijden, weliswaar met een sterke kansverhoging voor het oudere dier. Er blijft echter steeds een gemeenschappelijk kenmerk: er vindt ongeremde celgroei plaats.

De gevolgen voor het lichaam zijn afhankelijk van een aantal factoren. Belangrijkste is het type tumor, uit wat voor soort cel komt hij voort? Dit bepaalt heel sterk zijn verdere eigenschappen zoals groeisnelheid, mate van uitzaaiing en bijkomende ziekmakende eigenschappen. Daarnaast is er de plaats van voorkomen. Deze is medebepalend voor het soort afwijkingen die we bij de patiënt kunnen zien. Bijvoorbeeld een snelgroeiende tumor van de hersenen of steunweefsels in de schedel zal zeer waarschijnlijk allerlei gedragsveranderingen induceren, terwijl een simpele wrat in de huid alleen cosmetische bezwaren oplevert. Maar ook de algehele conditie van de hond is van belang voor zijn reactie op de tumorgroei. Met name bij de oudere hond is dit het geval, waarbij allerlei lichaamsfuncties verminderd kunnen zijn. Het ontstaan van kanker heeft alles te maken met een verandering in het gedrag van cellen. De informatie hiervoor is gelegen in het DNA. Door middel van een complex proces worden van hieruit boodschappen gestuurd naar de onderdelen en functies van de cel. Allerlei stappen in dit proces kunnen misgaan.

De diverse oorzaken van kanker zijn:
1.Genetische afwijkingen; bij de mens geeft men aan dat minimaal 10% van alle kankergevallen een afwijkend genetisch patroon heeft als gevolg van mutaties in het DNA. Bij de hond moet men denken aan de verhoogde gevoeligheid voor het ontstaan van bepaalde typen tumoren in bepaalde rassen. Een voorbeeld hiervan is de maligne histiocytose bij de Berner Sennenhond. Dit is een ontsporing van een bepaald type ontstekingscel met uiteindelijk een zeer slechte prognose. Een ander voorbeeld is het osteosarcoom, een kwaadaardig gezwel uitgaande van het bot, bij bepaalde grote rassen, zoals de Mastiff en de Duitse Dog komt dit nogal eens voor. Dit type kanker heeft ook een zeer slechte prognose.

2.Chemische stoffen die het DNA kunnen beschadigen, of aanzetten tot mutaties, en aldus het ontstaan van kanker bevorderen. Bijvoorbeeld gifstoffen in het milieu of voedsel en bijvoorbeeld het roken bij de mens. Veelal langdurige blootstelling aan deze factoren geeft een verhoogd risico.

3. Hormonen. Bekend inmiddels is dat bij tumoren van de geslachtsorganen en prostaat, de melkklieren, de baarmoeder, de schildklier en ook bot, de diverse hormonen een belangrijke rol spelen. Voorbeeld bij de hond is de in eerste instantie goedaardige prostaatvergroting die ontstaat met het ouder worden onder invloed van onder andere het mannelijk geslachtshormoon testosteron. Een ander voorbeeld is de teef, waarbij is aangetoond dat een castratie op een leeftijd vóór de eerste loopsheid het risico op melkkliertumoren sterk verkleind. Deze melkkliertumoren zijn bij de teef de meest voorkomende kankergroep en een belangrijke doodsoorzaak op latere leeftijd. Ook middelen toegediend ter onderdrukking van de loopsheid (synthetische progestagenen) verhogen het risico op tumorvorming.

4. Ioniserende straling, zoals gamma of röntgenstraling, of radioactieve straling. Ook ultraviolette straling kan een tumorstimulerend effect hebben, met name op bepaalde huidgezwellen. Bekend bij de mens is het huidcarcinoom, een kwaadaardig gezwel van de opperhuid, die sterk beïnvloed wordt door de hoeveelheid en intensiteit van UV-straling tijdens het leven.

5. Infecties die kunnen leiden tot tumoren. Een aantal virusinfecties kunnen hiervoor verantwoordelijk zijn. Een relatief goedaardig voorbeeld is het papilloma-virus bij de hond. Dit virus veroorzaakt wratten vooral op het hoofd en in de bek. Je kunt ze ook zien op de tong, in de mond, op de oogleden etc. Vooral de mogelijkheid tot beschadiging en daardoor bloedingen maakt het een vervelende aandoening. Vaak gaat het vanzelf over. Daarnaast heeft het verwijderen van een aantal van deze wratten meestal het gevolg dat de rest uiteindelijk ook vanzelf verdwijnt. Bij de kat kennen we het leukemievirus; hierbij kunnen verschillende vormen van kanker aan de witte bloedcellen ontstaan.

6. Direct contact met verschillende vreemde stoffen. Deze groep geeft momenteel aanleiding tot veel discussie. Deze tumoren kunnen zich voordoen rond geïmplanteerde platen of schroeven bij breuken, rond pacemakers bij de mens, na inentingen met bepaalde vaccins of medicijnen. Ook asbestreacties in de longen moet men hieronder scharen. Vreemd lichaam reacties door materiaal wat na trauma in het lichaam achterblijft, zoals stukjes hout, kogels etcetera kunnen ook verhoogde kans op tumorvorming geven. Er ontstaat een uitgebreide ontstekingsreactie ten gevolge van de specifieke stoffen welke leidt tot bepaalde typen tumoren.

7. Restgroep met allerlei verschillende oorzaken. Bij de hond is er een parasiet, een soort wormpje, dat incidenteel in de maag en slokdarm gevonden wordt, de Spirocerca Lupi. Deze kan specifieke woekeringen induceren.

Diagnostiek en behandeling.
Het onderzoek van de patiënt met kanker verloopt via een aantal hoofdlijnen. We willen allereerst weten met wat voor type tumor we te maken hebben. Daarnaast hoe groot de tumor is, en of deze goed afgegrensd is van de omgeving. Dit noemt men stagering. Bij sommige vormen van kanker kun je ook nog een onderscheid maken hoe diep ze groeien. Het voorkomen op andere plaatsen naast de oorspronkelijke noemt men uitzaaien of metastaseren. Als je vaststelt dat er metastasen zijn in het aangrenzend weefsel, lymfklieren, lever, longen, of ander weefsel, dan zegt dat iets over de kwaadaardigheid van de tumor. Ook de behandelingsmogelijkheden waar we uiteindelijk voor kiezen zijn hiervan afhankelijk. De conditie van de hond kan een aanwijzing geven voor het stellen van de diagnose, en is daarnaast vaak een belangrijk gegeven bij de beslissing te behandelen en soms zelfs óf er wel behandeld moet worden. De meeste tumoren komen voor bij de oudere hond, die toch al diverse typische gezondheidsproblemen kan hebben. Het beeld kan door deze gezondheidsproblemen sterk vertroebeld worden. Honden kunnen de neiging hebben om minder vlot mee uit te gaan vanwege ouderdomsartrose, maar ook vanwege een onderliggende tumor. Uitgebreide tumorgroei gaat gepaard met een groter verbruik van eiwitten, vetten en koolhydraten. Vermagering en slechte algehele conditie gaan dan opvallen. Sommige typen kanker geven echter specifieke lichamelijke afwijkingen die direct aan de tumor gerelateerd zijn. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan bepaalde typen testikeltumoren die vrouwelijk geslachtshormoon produceren. Bij deze patiënten kun je vergroting van melkklieren en tepels, huidveranderingen etc. zien (het zgn. feminisatiesyndroom). Je kunt ook denken aan simpele gegevens als kreupelheid bij een tumor in een van de beenderen, of benauwdheid en hoesten in geval van een longtumor. Andere vormen van kanker geven door hun langzame groei of geringe omvang niet of nauwelijks merkbare veranderingen in de algemene conditie van de hond. Een veel in de praktijk gehoorde gedachte van de eigenaar van de hond is dat toch in het bloedonderzoek duidelijk naar voren moet komen of de hond kanker heeft of niet. Dit is een misvatting; er is geen selectieve test voor kanker in het algemeen. De enige vorm van kanker die direct door bloedonderzoek kan worden opgespoord zijn de verschillende vormen van leukemie. Hierbij komen specifiek afwijkende typen bloedcellen voor.

Het belangrijkste middel om te komen tot een diagnose is de beoordeling van een stukje weefsel uit het verdachte proces. Het uitnemen van een stukje weefsel noemt men een biopsie. Dit kan op verschillende manieren gebeuren. Het eenvoudigst is het opzuigen met een spuit en naald van een hoeveelheid cellen uit het van kanker verdachte proces. De beoordeling van deze cellen vindt plaats door een patholoog. Je kan ook een (groter) stukje weefsel verwijderen, zoals met name gebeurt bij van kanker verdachte huidletsels. Bij een operatieve verwijdering van het hele proces kun je achteraf een stukje weefsel opsturen naar de patholoog ter beoordeling. Ook lymfklieren, die een rol spelen in de eerste verdedigingslinie tegen verspreiding van tumorcellen worden in de praktijk veelvuldig gebiopteerd. Dit geeft dan weer een indruk over de mate van uitzaaiing. Overigens veroorzaakt het nemen van een biopsie geen vermindering van levensduur van de patiënt, zoals men nogal eens denkt. Naast de biopsie, of beter gezegd vóór de biopsie, dient een uitgebreid lichamelijk onderzoek plaats te vinden, waarbij ook het verhaal van de eigenaar van de hond zeer belangrijk is. (Hoe lang bestaan de klachten, is de hond sterk vermagerd en zo ja binnen welke tijd etc.) Het onderzoek van de lymfklieren, die op specifieke plaatsen in het lichaam aanwezig zijn, ook uitwendig, en die vergroot kunnen zijn bij kanker heeft onze speciale aandacht. Aanwijzingen voor eventuele metastasen kan men krijgen door het luisteren naar de longen met de stethoscoop en het voelen in de buik of er bepaalde abnormale diktes aanwezig zijn. Uitgebreid bloedonderzoek en urine onderzoek geven een goede indruk over diverse inwendige functies met name die van lever en nier, en het celbeeld in het bloed. Röntgenfoto´s van de longen zijn zeer belangrijk voor het vaststellen van eventuele primaire tumoren of metastasen.

Als we vervolgens de diagnose kanker hebben gesteld, het type tumor kennen, en weten of er metastasen aanwezig zijn, dan kunnen we een behandelingsstrategie uitstippelen en dit bespreken met de eigenaar van de hond. Dit kan variëren van het simpel onder lokale verdoving wegbranden van een wrat, tot het langdurig met celremmende middelen nabehandelen van de hond na een operatie waarbij we het grootste deel van de tumor chirurgisch verwijderd hebben. Ook euthanasie van de (oude) hond met een te ver voortgeschreden vorm van kanker, met langdurige en/of ernstige pijn, is een reële optie. De wensen en mogelijkheden van de eigenaar spelen hierbij een grote rol.

De praktische mogelijkheden van behandeling van kanker bij de hond nog even op een rij:
Chirurgie: de meest gebruikte methode in de bestrijding van kanker is het geheel en ruim wegnemen van het kankergezwel. Soms, zoals bijvoorbeeld bij tumoren in de milt of de testikel kan het gehele orgaan weggenomen worden zonder dat dit voor het dier tot problemen leidt. Soms wordt ook maar een deel weggenomen (debulking) om het dier toch nog een periode met minder hinder van de aanwezigheid van de tumor te geven, of om een ander type behandeling hierop te laten volgen.

Celremming dmv. chemotherapeutica: met behulp van bepaalde stoffen of combinaties van bepaalde stoffen die meestal via een infuus rechtstreeks in de bloedbaan worden ingespoten kan men cellen en vooral sneldelende cellen doden. De conditie van de hond moet goed zijn, want ook gezonde cellen (beenmerg, darmen, huid etc.) worden aangetast. Ook de mensen die met deze stoffen werken dienen hier zeer omzichtig mee om te gaan, want direct contact kan hun gezondheid ook in gevaar brengen.

Hormonaal: Bijnierschorshormonen of corticosteroïden (prednison) remmen met name in combinatie met andere middelen de groei en ze verminderen de ontstekingsreactie rondom de tumor.

Radiotherapie of bestraling: nog niet veel gebruikt in de praktijk, echter zowel als enige of als aanvullende behandeling goed mogelijk voor diverse tumoren.

Cryotherapie: met behulp van afkoeling door vloeibare stikstof worden kleine huidprocessen, zoals wratten, bevroren en gedood. Nadeel is dat ook de gezonde omgevingscellen aangetast kunnen worden.

Restgroep: een grote groep met totaal verschillende invalshoeken voor het behandelen van kanker, waarbij enkele een heel goed perspectief hebben voor de toekomst. Een voorbeeld hiervan zijn de immuuntherapieen, waarbij specifieke antistoffen gebruikt worden tegen tumorantigeen.

Kortom er zijn goede mogelijkheden om veel typen kanker te behandelen, meestal om de hond een zo normaal mogelijk leven te laten leiden zolang hij behandeld wordt, doch ook om definitief te genezen.
 

Bron: Onze Hond 2004, Auteur: Maarten Kappen
Kliniek voor Gezelschapsdieren Eersel, Hint 16b, 5525 AH Eersel, tel.: 0497-518000
Bron: http://kvgd-eersel.com/index.php?page_id=75